De Cygnusmuur

Cygnus Wall in NGC7000De Cygnusmuur is geen gewone “muur” maar een plek van drukke sterformatie en interstellair gas. Die maakt deel uit van een grotere emissienevel met een opvallende vorm die lijkt op de contouren van Noord Amerika en wordt dus “De Noordamerikanevel” genoemd – ofwel NGC7000.

Deze foto is gemaakt in september 2017 in Zuid Frankrijk met behulp van mijn 11″ Celestron EdgeHD (kleine zusje van onze 14″ EdgeHD in de Sterrenwacht), en zogenaamde “narrowband filters”. Dit zijn speciale filters die alles behalve een bepaalde golflengte licht blokkeren, in dit geval Hα, SII en OIII. Door gebruik te maken van dezelfde technieken als de Hubble Telescoop en kleuren te geven aan de verschillende emissies kunnen wij een beeld vormen van de samenstelling van zo’n gaswolk.

In dit geval is OIII blauw, Hα geel-groen en SII rood. De sterren zijn samengesteld uit beelden door fotometrische filters en geven de werkelijke kleuren (en dus relatieve temperaturen) aan. Deze fotograaf is gemaakt van circa 10 uren van opnames en meer dan 400 beelden. (klik op beeld voor vergroting)

Pacman en de Pelikaan

Onze hersenen zoeken altijd naar iets bekends in het onbekende – ook in het heelal. Hier hebben wij twee voorbeelden: de Pacman-nevel, genoemd naar het computerspel en de Pelikaannevel.

De Pacman-nevel (links), ook NGC 281 genoemd, is een emissienevel in het sterrenbeeld Cassiopeia. Die ligt op een afstand van ca. 9500 licht-jaar en bevat vele jonge sterren en veel gas en stof, een zgn. H-II gebied vol waterstof.

De Pelikaannevel (rechts), ook bekend als IC5070 en IC5067, maakt deel uit van de veel grotere Noord-Amerika-nevel in het sterrenbeeld Zwaan. De nevel ligt vlak bij de heldere ster Deneb die onderdeel is van de bekende “Zomer-driehoek”. Ook hier geldt dat de Pelikaan een bijzonder actieve mix van jonge sterren en gaswolken bevat.

Beide opnames zijn in Frankrijk gemaakt in oktober 2016 met mijn 11″ Celestron EdgeHD, een Starlight Xpress H18 CCD en Astronomik narrowband filters en Astrodon Sloan g-r-i fotometric filters. Iedere foto is eigenlijk een stapel van in totaal ca. 7 uren opnames in waterstof-alpha (Hα), geïoniseerde zuurstof (OIII) en geïoniseerde zwavel (SII), gecombineerde in de zgn. “Hubble palette” die bekend is van de beroemde foto’s die door de Hubble telescoop zijn gemaakt. Zuurstof is blauw, zwavel rood en waterstof groen-geel in deze opnames. Hierdoor is het mogelijk om te zien waar diverse molecules zich bevinden en hoe een nevel zich ontwikkelt.

 

De maan tijdens de kijkavond van 19 februari

maanDe kijkavond van 19 februari begon helder maar trok snel dicht. Toch waren er wat gaten in de bewolking in de verte te zien. De bezoekers gingen even opwarmen met koffie en een video – en de kleinste hebben mooie kleurenplaatjes gemaakt. Eindelijk was het weer *redelijk* helder, genoeg om de maan, Orion en enkele heldere sterrenclusters te bewonderen. Door de maan waren de lichtzwakke objecten zoals sterrenstelsels of Komeet Catalina niet te zien. Ondanks de lichte bewolking hebben diverse bezoekers toch prachtige beelden van de maan en Jupiter kunnen maken – gewoon door de telescopen met hun telefoons, zoals deze van Fee Romunde van de maan met kraters!

De volgende kijkavond is op 26 februari 20:00 – 22:00 uur. Op die avond komt de maan pas aan het einde van de avond op. Hierdoor zullen wij vele andere objecten kunnen bekijken die niet op de 19de te zien waren.

Zonnekijkdag Wilde Buiten Dag druk bezocht

Wlde Buiten DagOndanks het bewolkte weer op 18 oktober heeft de sterrenwacht ruim 500 bezoekers mogen begroeten in de loop van de dag. Diverse telescopen stonden opgesteld in de sterrenwacht. Alhoewel er geen zon te zien was, hebben de bezoekers kunnen kijken naar wat gaande was in de velden van Natuurmonumenten en op de televisietoren van Hilversum.

In de presentatieruimte waren er doorlopende video’s en presentaties over de zon te zien. Daarnaast was er een selectie leuke boeken en sterrenkaarten te koop.

Er wordt in november en december druk gewerkt aan de sterrenwacht om alles klaar te hebben voor de definitieve opening begin van het jaar. In deze periode is de zon ook vrij laag en verdwijnt achter de bomen al vrij vroeg in de middag. Voor deze redenen verwachten wij pas begin 2016 weer een zonnekijkdag te houden. Wanneer er een datum is bekend, laten wij dat via deze site en via Twitter en Facebook weten.

Volgende sterrenkijkavond op 27 november

maanDe volgende sterrenkijkavond wordt gehouden op vrijdag 27 november v.a. 20:00.

Op de 27ste is de maan bijna vol en goed te zien in het oosten (foto maan door KNVWS-lid Jan Vissers). Daarnaast zullen wij naar vele andere mooie objecten kunnen kijken.

Er wordt hard gewerkt aan de sterrenwacht zelf. De grote telescopen staan dan nog niet weer op de zuilen. Wel zullen wij diverse mobiele telescopen opstellen in de sterrenwacht – en bij goed weer, ook buiten op het terras. Er wordt een presentatie gegeven in de loop van de avond en video’s getoond. Ook als het bewolkt is bent u welkom.

M27 de Halternevel, genomen met BVR en Narrowband filters

M27 Dumbbell NebulaM27, de Halternevel, een heldere planetaire nevel  in het sterrenbeeld Vosje (Vulpecula). De afstaand naar de nevel is ca. 1200 lj en die heeft een doorsnee van ca. 1,5 licht-jaar (vergelijk met de afstand naar Pluto: ca. 5 licht-uren!). Onze hele zonnestelsel zou dus zo dichtbij de centrale ster liggen in deze foto dat het niet eens te zien is.

De nevel is ergens tussen 7000 en 14000 jaar oud – maar wetenschappers zijn nog onzeker hierover. 9000 jaar is een goed gemiddelde!

Deze foto is genomen voor een deel in Zuid Frankrijk en voor een deel in mijn achtertuin. Belichting is in totaal ruim 8 uren met zowel BVR (gestandaardiseerde kleuren filters) als narrowband filters (waterstof, zuurstof en zwavel), een 11″/28cm Celestron Edge HD telescoop en een Starlight Xpress CCD, AO unit en filterwheel.

Klik op foto voor grotere versie.

Nebulae in Narrowband

Deze foto’s genomen met Celestron 11″ telescoop en Astronomik Ha, OIII en SII narrowband filters. Gecombineerd in de zgn. “Hubble Palette”: SII=rood, Ha=groen en OIII=blauw.

Omdat de Ha zo veel sterker is dan de OIII of SII in de meeste nevels, zouden de beelden vrij groen uitzien in de normale verhouding – zoals in de tweede versie van NGC 7380 te zien is. Echter de mensen van de Hubble Telescoop hebben de markt voor ons bedorven met hun prachtige goud-blauw beelden en dus de overige beelden volgen hun voorbeeld.

Interessant van narrowband beelden is dat wij hierdoor meer inzicht krijgen in de processen die de nevels hebben geformeerd.

Zwart-wit mag ook een keer… astrofoto’s in hydrogen-alpha

Toen ik met astrofotografie begon (met een DSLR) probeerde ik zoveel mogelijk te fotograferen per nacht – hoe meer objecten, hoe beter! Het “probleem” met iets verder komen met deze bezigheid is dat er nu wordt gewerkt met filters en in zwart-wit – en iedere filter vraagt tussen 30 minuten en enkele uren, afhankelijk van filter en object. Wat vroeger in 30 minuten “klaar” was, duurt nu enkele uren en vervolgens ook enkele uren bewerkingstijd.

Emissienevels in hydrogen-alpha

[Not a valid template]

Op zich geen probleem behalve dat de onbewolkte nachten worden steeds minder frequent. De oplossing: sommige objecten in “gewone” zwart-wit laten zien wat ook vaak erg mooi is. “Gewoon” is niet echt gewoon: bovenstaande foto’s zijn allemaal gefotografeerd met een Hydrogen-alpha filter die alleen een 6 of 12nm breed band van licht doorlaat rond de 656.28 golflengte.

Deze filter stelt ons in staat om veel te ontdekken over de zgn. emissienevels, gebieden met in dit geval veel geïoniseerde waterstof (HII). In deze gebieden vinden wij vele jonge, hete sterren die de ionisatie veroorzaken.